Seks w okresie menopauzy – pożądanie, suchość i ból

Menopauza może zmienić życie seksualne, ale nie oznacza końca przyjemności ani bliskości. U części osób pojawiają się suchość pochwy, ból lub mniejsze zainteresowanie seksem. Inne nie zauważają zmiany albo czują się swobodniej. Własna satysfakcja jest ważniejsza niż określona częstotliwość współżycia.

Nie kontynuuj penetracji, która boli. Więcej czasu, lubrykant, inny rodzaj pieszczot i spokojna rozmowa mogą pomóc. Nawracający ból, krwawienie po stosunku i uporczywe dolegliwości wymagają konsultacji.

Co zmienia się w ciele?

Wraz ze spadkiem estrogenów tkanki pochwy i okolicy cewki moczowej mogą stać się cieńsze, mniej elastyczne i podatne na podrażnienie. Możesz odczuwać pieczenie, swędzenie, mniejsze nawilżenie przy podnieceniu oraz ból podczas penetracji. Takie dolegliwości należą do zespołu moczowo-płciowego menopauzy, określanego skrótem GSM.^[1][2]

To nie jedyna możliwa zmiana. Brak miesiączek bywa ulgą, a większa znajomość własnego ciała może ułatwiać mówienie o potrzebach. Nie ma obowiązku zachowania dawnego sposobu współżycia. Jeśli mniejsza aktywność seksualna Ci odpowiada, sama w sobie nie wymaga leczenia.

Gdy ochota na seks maleje

Pożądanie zależy od snu, zmęczenia, bólu, nastroju, leków, relacji, stresu i poczucia bezpieczeństwa. Nie każdy spadek libido wynika bezpośrednio z hormonów. Zastanów się, czy zmiana dotyczy całej seksualności, czy przede wszystkim aktywności, która stała się nieprzyjemna.

U niektórych ochota pojawia się dopiero podczas chcianej, przyjemnej bliskości. Można wypróbować masaż, pocałunki, dotyk zewnętrzny, masturbację lub zabawki erotyczne bez założenia, że musi dojść do stosunku czy orgazmu. Zgoda pozostaje dobrowolna i można ją wycofać w każdej chwili.

Jeżeli zmiana Cię martwi, wiąże się z depresją lub zaczęła się po włączeniu leku, omów ją z lekarzem. Nie odstawiaj samodzielnie przepisanych leków. W utrzymujących się trudnościach pomocna może być konsultacja seksuologiczna lub psychoterapia; leczenie dobiera się do przyczyny.^[3]

Suchość i delikatna błona śluzowa

Dolegliwości mogą pojawić się jeszcze przed ostatnią miesiączką i utrzymywać po niej. Poza suchością możliwe są otarcia, pieczenie, tkliwość, drobne pęknięcia, parcie na mocz i nawracające zakażenia układu moczowego. Więcej o rozpoznawaniu tych objawów przeczytasz w artykule o suchości i atrofii pochwy.

Świąd i pieczenie nie dowodzą atrofii. Podobnie mogą wyglądać grzybica, podrażnienie kosmetykiem, choroba skóry sromu lub zakażenie przenoszone drogą płciową. Powtarzanie leczenia przeciwgrzybiczego bez rozpoznania może opóźnić właściwą pomoc.

Lubrykant i preparat nawilżający mają różne zadania

Lubrykant zmniejsza tarcie podczas seksu. Nałóż odpowiednią ilość i dodaj go ponownie, gdy potrzeba. Wybierz produkt przeznaczony do kontaktu z okolicami intymnymi, który nie wywołuje pieczenia. Wodne i silikonowe preparaty różnią się trwałością; sprawdź zgodność z używaną prezerwatywą i zabawką.

Produkty olejowe mogą uszkadzać lateks. Nie zakładaj, że dowolny krem lub olej jest bezpieczny do stosowania z prezerwatywą. Regularnie używany preparat dopochwowy nawilżający służy natomiast zmniejszeniu suchości również między kontaktami seksualnymi.^[4]

Unikaj perfumowanych produktów, irygacji i mycia wnętrza pochwy. Zewnętrzne okolice myj delikatnie; intensywne szorowanie i częste odkażanie zwykle nasilają podrażnienie.

Miejscowy estrogen

Małe dawki estrogenu stosowane dopochwowo mogą poprawić stan błony śluzowej i zmniejszyć suchość oraz ból związany z GSM. Leczenie miejscowe ma inne zastosowanie i znacznie mniejszą ekspozycję ogólnoustrojową niż leczenie uderzeń gorąca. Rodzaj preparatu i sposób stosowania trzeba ustalić zgodnie z jego polską charakterystyką i zaleceniem lekarza.^[2]

Jeśli przebyłaś raka piersi lub inny nowotwór hormonozależny, przyjmujesz leczenie onkologiczne albo masz niewyjaśnione krwawienie, najpierw omów to z lekarzem. Po raku piersi zazwyczaj zaczyna się od metod niehormonalnych; ewentualne leczenie dopochwowe wymaga indywidualnej rozmowy, niekiedy również z onkologiem. Nie należy utożsamiać go z ogólnoustrojową HTM.^[2][5]

Gdy seks boli

Oprócz suchości możliwymi przyczynami są zakażenie, choroby skóry, nadmierne napięcie mięśni dna miednicy i choroby narządów miednicy. Zwróć uwagę, czy boli wejście do pochwy, czy głębiej, czy ból występuje od początku, czy dopiero po stosunku.

Możesz wybrać dłuższą stymulację, dotyk bez penetracji albo pozycję, w której kontrolujesz głębokość i tempo. Nie trzeba „rozciągać pochwy” przez bolesny stosunek. Jeśli ból powraca lub utrzymuje się mimo tych zmian, potrzebna jest ocena ginekologiczna. Zobacz też przewodnik po przyczynach bólu podczas stosunku.

Krwawienie po seksie

Delikatna błona śluzowa może krwawić po otarciu, lecz nie wolno zakładać, że to jedyna przyczyna. Możliwe są m.in. polip, zakażenie i zmiany szyjki lub błony śluzowej macicy. Skontaktuj się z ginekologiem przy krwawieniu po stosunku, zwłaszcza gdy się powtarza.

Każde krwawienie po co najmniej 12 miesiącach bez naturalnej miesiączki wymaga oceny, nawet jeśli to tylko jednorazowy różowy lub brązowy ślad. Obfite krwawienie z silnym bólem, osłabieniem lub omdleniem wymaga pilnej pomocy.^[6]

Antykoncepcja i zakażenia

W perimenopauzie owulacja nadal może występować. Nieregularne miesiączki nie oznaczają, że antykoncepcja przestała być potrzebna. Terapia menopauzalna nie zapobiega ciąży. Moment zakończenia antykoncepcji zależy od wieku i metody; hormonalne preparaty mogą utrudniać ocenę naturalnego miesiączkowania.^[7]

Menopauza nie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową. Z nową osobą lub przy nieznanym statusie zakażeń warto stosować ochronę barierową i rozważyć badania. Dobór lubrykantu pozostaje istotny także przy używaniu prezerwatywy.

Rozmowa i szukanie pomocy

Powiedz, co się zmieniło, co sprawia przyjemność i czego teraz nie chcesz. Możecie umówić się, że bliskość nie prowadzi automatycznie do penetracji. Partner lub partnerka nie powinni traktować leczenia jako zobowiązania do seksu.

Do ginekologa w ramach NFZ nie potrzebujesz skierowania. Zgłoś utrzymujący się ból, suchość, świąd, nietypowe upławy, rany, zmiany skóry, krwawienie lub nawracające objawy ze strony pęcherza. Jeśli trudność dotyczy przede wszystkim relacji, nastroju lub pożądania, poproś również o wskazanie odpowiedniego wsparcia psychologicznego lub seksuologicznego.^[8]