Ból stawów w okresie menopauzy – przyczyny i pomoc

Bóle stawów, mięśni i sztywność mogą pojawić się w okresie okołomenopauzalnym. Nie oznacza to jednak, że każdy ból po czterdziestce lub pięćdziesiątce wynika ze spadku estrogenów. Możliwe są także przeciążenie, uraz, choroba zwyrodnieniowa, zapalenie stawów, zakażenie lub inne choroby.^[1][2]

Najbardziej pomocne jest ustalenie, gdzie boli, od kiedy i co nasila objawy. Nawracający albo utrzymujący się ból warto omówić z lekarzem POZ. Nagle obrzęknięty, gorący i bardzo bolesny staw, zwłaszcza z gorączką, wymaga pilnej oceny.

Jak mogą wyglądać dolegliwości?

Sztywność, tępy ból i tkliwość mogą dotyczyć dłoni, kolan, bioder, barków lub pleców. Zwróć uwagę, czy problem występuje po odpoczynku, podczas obciążania stawu, czy również w nocy. Ważne jest też, czy boli jeden staw, czy kilka, oraz czy pojawia się obrzęk, zaczerwienienie lub ograniczenie ruchu.

Wiek i zmiana miesiączek są częścią wywiadu, ale nie rozstrzygają przyczyny. Dolegliwości mięśniowo-stawowe są wymieniane wśród objawów towarzyszących menopauzie; taki związek nie zastępuje badania.^[1]

Dlaczego ból może być bardziej odczuwalny w tym okresie?

Zmiany hormonalne mogą mieć znaczenie, lecz jednocześnie z wiekiem zmieniają się siła mięśni, regeneracja i sposób obciążania stawów. Gorszy sen, stres, mniejsza aktywność i zmiana masy ciała mogą dodatkowo utrudniać radzenie sobie z bólem. Często działa kilka czynników naraz.

Pojedynczy wynik oznaczenia estrogenów nie wyjaśni takiej sytuacji. Również ustąpienie bólu po odpoczynku lub po rozpoczęciu leczenia hormonalnego nie jest wiarygodnym testem jego przyczyny.

Inne przyczyny, które trzeba uwzględnić

• Choroba zwyrodnieniowa: może powodować ból związany z obciążeniem i sztywność.
• Przeciążenie lub uraz: pomyśl o nowej aktywności, powtarzalnym ruchu albo zmianie stanowiska pracy.
• Zapalna choroba stawów: szczególnie istotne są obrzęki kilku stawów i nasilona sztywność po przebudzeniu.
• Zakażenie stawu: nagły silny ból z obrzękiem i złym samopoczuciem wymaga pilnej pomocy.
• Inne choroby i leki: lekarz może uwzględnić m.in. choroby tarczycy oraz działania niepożądane stosowanych preparatów.

Nie każda osoba potrzebuje zdjęcia rentgenowskiego, rezonansu ani szerokiego panelu badań krwi. Badania dobiera się po rozmowie i ocenie stawów.^[2]

Ruch i ćwiczenia

Przy wielu przewlekłych dolegliwościach odpowiednio dobrany ruch pomaga zachować sprawność. Zacznij od obciążenia, które tolerujesz, a następnie zwiększaj je stopniowo. Spacery, rower, ćwiczenia w wodzie i spokojny trening siłowy można dostosować do możliwości.

• Poruszaj bolącym stawem w zakresie, który nie wywołuje silnego bólu.
• Rób przerwy od jednostajnych ruchów i zmieniaj pozycję podczas pracy.
• Ćwicz mięśnie otaczające staw, dbając o technikę.
• Uwzględnij odpoczynek, ale bez zalecenia lekarza nie unieruchamiaj się na długi czas.
• Poproś fizjoterapeutę o indywidualny program, jeśli ból utrudnia rozpoczęcie ćwiczeń.

Niewielki dyskomfort po nowej aktywności nie zawsze oznacza uszkodzenie. Wyraźnie narastający ból, obrzęk, niestabilność lub pogorszenie sprawności są natomiast powodem do przerwania ćwiczeń i konsultacji.^[2]

Co można zrobić w domu?

Ciepło bywa przyjemne przy sztywności, a chłodny okład może łagodzić krótkotrwały obrzęk po przeciążeniu. Chroń skórę przed oparzeniem i odmrożeniem. Pomocne mogą być wygodne obuwie, dostosowanie stanowiska pracy oraz regularne posiłki i odpoczynek.

Leki przeciwbólowe dostępne bez recepty nie są odpowiednie dla każdego. Przed ich zastosowaniem zapytaj farmaceutę lub lekarza, zwłaszcza gdy masz chorobę nerek, wrzody, chorobę sercowo-naczyniową, bierzesz leki przeciwkrzepliwe lub inne leki przeciwbólowe. Nie łącz preparatów z tą samą substancją.

Czy terapia hormonalna pomaga na stawy?

Menopauzalna terapia hormonalna służy przede wszystkim leczeniu dokuczliwych objawów menopauzalnych, zwłaszcza uderzeń gorąca. Ból stawów jako jedyny objaw wymaga ustalenia przyczyny, zamiast próbnego przyjmowania hormonów na własną rękę. Lekarz ocenia cały obraz dolegliwości, korzyści i ryzyko leczenia.^[3]

Kiedy umówić wizytę, a kiedy szukać pilnej pomocy?

Umów się do POZ, jeśli ból powraca, narasta, zaburza sen lub ogranicza codzienne czynności. Powiedz również o długiej porannej sztywności, chudnięciu bez wyjaśnienia, utrzymującej się gorączce i obrzękach. Przygotuj listę leków oraz zapis tego, co nasila lub łagodzi ból.

Pilnie zgłoś się po pomoc przy nagłym silnym bólu z gorącym, obrzękniętym stawem lub gorączką. Poważny uraz, deformacja albo niemożność obciążenia kończyny także wymagają szybkiej oceny. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112 lub 999. Dostępne miejsca pomocy opisujemy w poradniku o szukaniu pomocy medycznej.^[2][4]