Wydzielina z pochwy – kolor, zapach i niepokojące objawy

Przezroczysta lub biała wydzielina z pochwy, bez silnego zapachu, świądu i bólu, zwykle jest fizjologiczna. Jej ilość i konsystencja zmieniają się w cyklu, podczas ciąży i pod wpływem antykoncepcji. Kolor sam w sobie nie pozwala rozpoznać zakażenia. Znaczenie ma nowa zmiana względem Twojego zwykłego wzorca i objawy, które jej towarzyszą.^[1]

Określenie „upławy” odnosi się najczęściej do nieprawidłowej wydzieliny, ale w potocznym języku bywa używane także wobec prawidłowego śluzu. Nie musisz usuwać ani leczyć każdej wilgotnej plamy na bieliźnie.

Skąd bierze się wydzielina?

Tworzą ją między innymi śluz szyjkowy, płyn z pochwy i złuszczające się komórki. Pomaga utrzymać wilgotność i naturalne środowisko pochwy. Pałeczki kwasu mlekowego są ważną częścią jej mikrobioty u wielu kobiet w wieku rozrodczym. Ilość wydzieliny różni się między osobami; nie ma jednej „właściwej” codziennej porcji.

Pobudzenie seksualne, ciąża, karmienie, menopauza i leki mogą zmieniać odczuwaną wilgotność. Wydzielina widoczna po seksie może zawierać także nasienie i lubrykant. Nie da się wtedy wiarygodnie oceniać płodności wyłącznie na podstawie jej wyglądu.

Wydzielina w kolejnych częściach cyklu

• Po miesiączce: część kobiet odczuwa większą suchość. Pod koniec krwawienia może pozostać odrobina brunatnej wydzieliny.
• Przed owulacją: śluz często staje się bardziej mokry, śliski, przejrzysty i rozciągliwy. Zobacz artykuł o śluzie płodnym.
• Po owulacji: wydzielina często gęstnieje, jest bardziej kremowa lub lepka, a uczucie wilgotności może maleć.
• Przed okresem: obraz jest różny. Niewielkie podbarwienie krwią tuż przed zwykłą miesiączką nie musi oznaczać choroby.

Taki wzorzec jest wskazówką, nie potwierdzeniem owulacji. Pojawienie się świądu, pieczenia albo przykrego zapachu nie jest zwykłą oznaką „dni płodnych”. Nawracające plamienia poza miesiączką wymagają wyjaśnienia.^[2][1]

Kolor i konsystencja — co mogą oznaczać?

Różne choroby mogą dawać podobne objawy, a zakażenia mogą współistnieć. Brak charakterystycznego koloru nie wyklucza infekcji przenoszonej drogą płciową.^[1][3][4]

Zapach, świąd i pieczenie

Delikatny, własny zapach jest naturalny. Nowy, silny lub rybi zapach, szczególnie z cienką szarawą wydzieliną, może wskazywać na waginozę bakteryjną. Jest to zaburzenie mikrobioty; nie leczy się go w ten sam sposób co grzybicy.

Silny świąd, zaczerwienienie i grudkowata biała wydzielina mogą towarzyszyć grzybicy pochwy i sromu. Nie każda kandydoza daje jednak grudki. Uporczywy świąd może wynikać także z wyprysku, alergii kontaktowej lub choroby skóry. Wielokrotne leczenie przeciwgrzybicze bez rozpoznania może opóźnić właściwą pomoc.^[4]

Pieczenie podczas oddawania moczu może pochodzić z cewki i pęcherza albo z podrażnionej skóry, z którą styka się mocz. Jeśli pojawiają się parcia i częstomocz, potrzebna może być również ocena zakażenia układu moczowego.

Kiedy pomyśleć o zakażeniu przenoszonym drogą płciową?

Chlamydioza, rzeżączka i rzęsistkowica mogą powodować zmienioną wydzielinę, pieczenie, krwawienie między miesiączkami lub po seksie. Mogą również przebiegać bez objawów. Jeśli była nowa ekspozycja seksualna, seks bez prezerwatywy lub partner otrzymał dodatni wynik, omów odpowiednie testy z lekarzem. Zwróć uwagę również na ból podbrzusza i ból podczas stosunku.^[5][6]

Prezerwatywa zmniejsza ryzyko wielu zakażeń, ale nie diagnozuje już istniejącej infekcji. Nie lecz się antybiotykiem pozostałym po poprzedniej kuracji i nie dziel leków z partnerem. Rodzaj testu i dalsze postępowanie zależą od podejrzewanego zakażenia.

Wydzielina z domieszką krwi

Brązowy odcień często pochodzi od krwi, która zdążyła ściemnieć, a różowy od niewielkiej domieszki świeżej krwi. Może to wystąpić na początku lub końcu miesiączki. Brązowe plamienie nawracające poza okresem, po stosunku lub po menopauzie wymaga oceny.

Przyczyną mogą być antykoncepcja, zmiany szyjki macicy, polip, infekcja lub inne schorzenie. Nie zakładaj, że to „stare, więc bezpieczne” krwawienie. Badanie przesiewowe szyjki macicy nie zastępuje diagnostyki objawów.^[7]

Ciąża i podejrzenie odpływania wód

W ciąży często pojawia się więcej jasnej, łagodnie pachnącej wydzieliny. Nowy przykry zapach, zielone lub żółte upławy, świąd, pieczenie i ból powinny zostać omówione z osobą prowadzącą ciążę. Przy krwawieniu skontaktuj się niezwłocznie z opieką położniczą.^[8]

Nagłe wypłynięcie płynu albo utrzymujące się wodniste sączenie może oznaczać odpływanie wód płodowych. Skontaktuj się od razu z oddziałem położniczym; nie oceniaj bezpieczeństwa po samym kolorze lub zapachu. Użyj podpaski, nie tamponu, aby móc opisać płyn. Więcej w artykule o wydzielinie w ciąży.^[9]

Po seksie, przy antykoncepcji i po menopauzie

Przejściowa zmiana po seksie może wynikać z mieszaniny wydzielin i lubrykantu. Uporczywy rybi zapach, ból lub krwawienie wymagają jednak oceny. Hormonów antykoncepcyjnych także nie należy traktować jako automatycznego wyjaśnienia wszystkich nowych objawów.

Po menopauzie zmniejszenie estrogenów sprzyja suchości i większej wrażliwości tkanek. Może zmieniać się także środowisko pochwy. Nowej wydzieliny z bólem lub przykrym zapachem nie lecz w ciemno jako grzybicy. Każda domieszka krwi po menopauzie wymaga konsultacji, nawet jednorazowa.^[10]

Pielęgnacja bez zaburzania naturalnego środowiska

• Myj delikatnie srom, czyli zewnętrzną okolicę, letnią wodą; w razie potrzeby użyj łagodnego, bezzapachowego środka dobrze tolerowanego przez skórę.
• Nie płucz wnętrza pochwy i nie stosuj dezodorantów intymnych ani perfumowanych chusteczek.
• Zmieniaj mokrą bieliznę i środki menstruacyjne zgodnie z potrzebą oraz instrukcją.
• Nie używaj tamponu do codziennej wydzieliny.
• Nie stosuj kolejnych globulek przeciwgrzybiczych, jeśli nie znasz przyczyny dolegliwości.

Zwykła wydzielina nie potrzebuje kuracji „przywracającej czystość”. Przy nawracających dolegliwościach dobór leczenia powinien wynikać z rozpoznania.^[1]

Wizyta i pilne objawy

Do ginekologa NFZ można zgłosić się bez skierowania. Lekarz pyta o początek zmian, cykl, antykoncepcję, ciążę i kontakty seksualne. W zależności od obrazu potrzebne mogą być badanie, ocena pH, próbka wydzieliny, testy STI albo badanie moczu. Masz prawo znać cel badania i poprosić o przerwę.^[11][12]

Pilnej oceny wymagają upławy z gorączką i wyraźnym bólem podbrzusza, podejrzenie pozostawionego tamponu z pogorszeniem samopoczucia, a także ból lub krwawienie przy możliwej ciąży. Przy omdleniu, duszności, splątaniu, bardzo silnym bólu albo masywnym krwawieniu dzwoń pod 112 lub 999. Zobacz także kiedy szukać pomocy.